ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΣΦΥΡΑΣ ΚΑΙ ΑΚΜΟΝΟΣ

 ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΣΦΥΡΑΣ ΚΑΙ ΑΚΜΟΝΟΣ

Του Γεωργίου Τσουκαλά*.

Αν όντως διεξάγεται ένας ακήρυκτος παγκόσμιος πόλεμος, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, δεν διαφαίνεται πουθενά στον παγκόσμιο χάρτη να ηττάται η Δύση. Μάλιστα, μεσούντος του πολυετούς ουκρανορωσικού πολέμου, η Ουκρανία, η χώρα που αποτέλεσε το λίκνο των μεσαιωνικών Ρώσων, είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος της υπό δυτικό έλεγχο, ενώ η Ρωσία αδυνατεί να την επαναφέρει στην σφαίρα επιρροής της. Προσέτι, η Βορειοατλαντική Συμμαχία (ΝΑΤΟ) διευρύνθηκε σε χώρες, όπου κάποτε θεωρούνταν αδιανόητο να επεκταθεί λόγω της υποχρεωτικής ουδετερότητας που επέβαλε η γεωγραφική εγγύτητα προς την Ρωσία, εντάσσοντας ως νέα κράτη μέλη, αφ’ ενός την Φινλανδία στις 4 Απριλίου 2023, αφ’ ετέρου την Σουηδία στις 7 Μαρτίου 2024(1). Μετά την αιφνίδια πτώση του καθεστώτος Άσαντ στις 8 Δεκεμβρίου 2024, η Συρία είναι πλέον υπό δυτικό έλεγχο για πρώτη φορά μετά το 1956 όταν συνήφθη το Συροσοβιετικό Σύμφωνο Φιλίας. Επιπροσθέτως, μετά την επίθεση των Η.Π.Α. στην Βενεζουέλα στις 3 Ιανουαρίου 2026, η χώρα αυτή που ήταν έως τότε προπύργιο των αντιδυτικών στην Λατινική Αμερική, ελέγχεται εφ’ εξής από την Δύση. Τέλος, ο μεγάλος πόλεμος κατά του Ιράν που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, θεωρούνταν αδιανόητος πριν μερικές δεκαετίες, αλλά τώρα πλέον το Ιράν είναι εν πολλοίς κατεστραμμένο και χωρίς την ιστορική ηγεσία του, με σοβαρή πιθανότητα να ξαναξεκινήσουν οι εχθροπραξίες μετά από την εκεχειρία της 8ης Απριλίου 2026. Σύμφωνα με όλα τα πραγματικά δεδομένα, η Δύση προελαύνει παντού στον Κόσμο, ορίζοντας τα πολεμικά μέτωπα.

Ενάντια σε αυτήν την πραγματικότητα, στέκεται μία ελκυστική «οικονομική» προφητεία, κατά την οποία τα πράγματα στην παγκόσμια οικονομία προμηνύουν την παρακμή της Δύσης. Η δημοφιλής προφητεία αυτή, παραβλέποντας την αληθινή αδυναμία της οικονομικής επιστήμης να προβαίνει σε ασφαλείς προβλέψεις για το μέλλον της οικονομίας λόγω της χαοτικής αιτιοκρατίας που διέπει την επιστημονική μεθοδολογία της, γοητεύει με τον σχεδόν εσχατολογικό χαρακτήρα της και την προβολή φερομένων ως επερχόμενων κοσμοϊστορικών αλλαγών που θα σημάνουν το αναπόφευκτο τέλος της Δύσης. Σύμφωνα με τους θιασώτες αυτής της διεθνολογικής μελλοντολογίας, η ανάδυση ενός εναλλακτικού πόλου οικονομικής ισχύος, εν προκειμένω των λεγομένων με το αγγλικό ακρωνύμιο «B.R.I.C.S.», δηλαδή της Βραζιλίας, της Ρωσίας, της Ινδίας, της Κίνας και της Νότιας Αφρικής, θα ανατρέψει την παγκόσμια τάξη πραγμάτων, καθώς πλέον βιώνουμε την αρχή του τέλους του δολλαρίου ως παγκοσμίου αποθεματικού νομίσματος, που πρόκειται να αντικατασταθεί από ένα άλλο άγνωστο προς ώρας νόμισμα, με αποτέλεσμα την οριστική χρεωκοπία των Η.Π.Α. και την έκπτωσή της από το καθεστώς της παγκόσμιας υπερδύναμης — μια ριζική αλλαγή, η οποία αν και μπορεί να κρατήσει για μερικά χρόνια, θα επιφέρει οσονούπω ανεπίστρεπτες εξελίξεις που θα ειναι ραγδαίες μετατοπίζοντας το παγκόσμιο κέντρο ισχύος από την Δύση στην Ανατολή(2) (3) .

Όμως η πρόβλεψη αυτή χωλαίνει, εκτός από την αποδεδειγμένη ανημπορία των οικονομολόγων να προβλέψουν το αστάθμητο μέλλον, στην πρόταξη στο επίκεντρο των εξελίξεων, ως υπέρτερης της οικονομίας έναντι της πολιτικής βούλησης την οποία υποτιμά, κοντολογίς παραβλέποντας πως η πολιτική εξουσία μπορεί να καθορίσει την οικονομική εξέλιξη, εάν το επιδιώξει συστηματικώς με τα κατάλληλα μέσα(4). Συν τοις άλλοις, η συνοχή των «B.R.I.C.S.» είναι αμφίβολη και εύθραστη, δεδομένου πως η οικονομία της Βραζιλίας αμερικανοκρατείται ενώ η Ινδία είναι ανταγωνιστική προς την Κίνα, κοιτώντας προς την Δύση. Τέλος, με βάση τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, η παγκοσμιοποίηση δεν ωφέλησε μόνο τις αναδυόμενες οικονομίες των «B.R.I.C.S.» όπως θέλει ο λαϊκός μύθος, αλλά και τις ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες της Δύσης, όπως μεταξύ άλλων τις Η.Π.Α. και την Γερμανία ή την Πολωνία και την Ελβετία, και πολλές άλλες δυτικές κοινωνίες που σημείωσαν μεγάλη αύξηση του Ακαθάριστου Εγχωρίου Προϊόντος (Α.Ε.Π.) τους(6). Μπορεί το ελεύθερο παγκόσμιο εμπόριο να διαμοιράζει δικαιότερα τον πλούτο μεταξύ των εθνών, με αποτέλεσμα να μειώνει τα φτωχά κράτη της Γης, όπως άλλωστε ήταν γνωστό πως θα συνέβαινε ευθύς εξ αρχής σαν ξεκίνησε η Παγκοσμιοποίηση, καθώς η αρχή της δικαιότερης ανακατανομής του πλούτου  αποτελούσε διακηρυγμένο σκοπό του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου, όμως αυτή η εξέλιξη δεν συνεπάγεται την πολιτικοστρατιωτική πτώση της Δύσης.(7)

Εν κατακλείδι, αντιθέτως προς την κινδυνολόγο εικασία που προαναγγέλλει την επικείμενη πλην αναπόδραστη αποκαθήλωση της Δύσης από την παγκόσμια κυριαρχία, σημειώνεται στις ημέρες μας μια πρωτοφανής προέλαση της Δύσης, αδιανόητη με βάση τις παλιότερες ισορροπίες, από την Ουκρανία και την Μέση Ανατολή έως την Βενεζουέλα. Τοιουτοτρόπως, ο Κόσμος μας μοιάζει να βρίσκεται μεταξύ σφύρας και άκμονος — της σφύρας μιας πραγματικής προέλασης της Δύσης και του άκμονος μιας ανεπιβεβαίωτης οιωνοσκοπίας για την επερχόμενη κυριαρχία της Ανατολής.

 

* Ο Γεώργιος Τσουκαλάς είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω LL.M., D.E.S., απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (2003), με μεταπτυχιακές σπουδές στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ (LL.M. in Public International Law, University of Nottingham, 2005), και στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (D.E.S. en Droit International et Européen, Université Catholique de Louvain, 2006).

 

 

1.             Για το ζήτημα εάν η διεύρυνση του ΝΑΤΟ με την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας συνιστά σημαντική μεταβολή του ευρωπαϊκού συσχετισμού δυνάμεων, ιδέ, G. John Ikenberry, Liberal Leviathan: The Origins, Crisis, and Transformation of the American World Order, Princeton University Press, 2011, σ. 333-357.

2.             Για την προσέγγιση αυτή, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην φερόμενη άνοδο των λεγόμενων χωρών B.R.I.C.S. και στην εκτίμηση ότι η μετατόπιση του οικονομικού κέντρου βάρους προς την Ασία θα επιφέρει βαθιές γεωπολιτικές ανακατατάξεις, ιδέ, Fareed Zakaria, The Post-American World, W. W. Norton & Company, 2008, σ. 1-42.

3.             Ιδέ, Parag Khanna, The Second World: Empires and Influence in the New Global Order, Random House, 2008, σ. 3-29.

4.             Για το ζήτημα εάν η διεθνής πολιτική δεν καθορίζεται αποκλειστικά από οικονομικούς δείκτες, όσο η πολιτική βούληση, η στρατιωτική ισχύς, οι θεσμοί και οι συμμαχίες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της διεθνούς τάξης, ιδέ, Henry Kissinger, World Order, Penguin Press, 2014, σ. 7-31.

5.             Σχετικά με την εύθραυστη συνοχή των B.R.I.C.S., εξαιτίας των διαφορετικών στρατηγικών συμφερόντων και γεωπολιτικών προτεραιοτήτων των κρατών-μελών τους, ιδέ, Graham Allison, Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap?, Houghton Mifflin Harcourt, 2017, σ. 89-118.

6.             Ιδέ, World Bank, World Development Report 2024: The Middle-Income Trap, World Bank Publications, 2024.

7.             Ιδέ, Samuel P. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, Simon & Schuster, 1996, σ. 81-125.

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

1.              Allison, Graham (2017). Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap? Houghton Mifflin Harcourt.

2.              Ferguson, Niall (2011). Civilization: The West and the Rest. Penguin Books.

3.              Fukuyama, Francis (1992). The End of History and the Last Man. Free Press.

4.              Huntington, Samuel P. (1996). The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. Simon & Schuster.

5.              Ikenberry, G. John (2011). Liberal Leviathan: The Origins, Crisis, and Transformation of the American World Order. Princeton University Press.

6.              Khanna, Parag (2008). The Second World: Empires and Influence in the New Global Order. Random House.

7.              Kissinger, Henry (2014). World Order. Penguin Press.

8.              Mearsheimer, John J. (2018). The Great Delusion: Liberal Dreams and International Realities. Yale University Press.

9.              Nye, Joseph S. (2011). The Future of Power. PublicAffairs.

10.            Sachs, Jeffrey D. (2020). The Ages of Globalization: Geography, Technology, and Institutions. Columbia University Press.

11.            Schwab, Klaus (2017). The Fourth Industrial Revolution. Crown Business.

12.            Walt, Stephen M. (2018). The Hell of Good Intentions: America's Foreign Policy Elite and the Decline of U.S. Primacy. Farrar, Straus and Giroux.

13.            Zakaria, Fareed (2008). The Post-American World. W. W. Norton & Company.

14.            Acemoglu, Daron & Robinson, James A. (2012). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. Crown Publishers.

15.            World Bank (2024). World Development Report 2024: The Middle-Income Trap. World Bank Publications.