ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΪΡΑΝΙΚΗ ΝΙΚΗ;

 ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΪΡΑΝΙΚΗ ΝΙΚΗ;

 

Του Γεωργίου Τσουκαλά*.

 

«Beati victores!», μακάριοι οι νικητές, έλεγαν οι Ρωμαίοι… Στις διεθνείς σχέσεις ενίοτε, όσοι φάνηκαν αρχικώς στις γνώμες των συνανθρώπων τους ως ηττημένοι, συν τω χρόνω αποδείχθηκαν ακατάληπτα για τους συγχρόνους τους μα πραγματικά ως οι αληθινοί νικητές. Αντιστρόφως, εκείνοι που κέρδισαν τις πρώτες νικητήριες εντυπώσεις, φάνηκαν τελικά πως έχασαν. Ποιος κέρδισε τελικά στον αμερικανοϊρανικό πόλεμο, που ξέσπασε λόγω της αμερικανικής «Επικής Οργής» (28η Φεβρουαρίου-7η Απριλίου 2026), οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής ή το Ιράν;

Αν και αμφότεροι, Η.Π.Α. και Ιράν, δήλωσαν την επαύριον της «Επικής Οργής»  πως ήταν νικητές, ο Κόσμος δεν θεώρησε την περίπτωση της αμοιβαίας αμερικανοϊρανικής νίκης, παρά ως μια αδύνατη, αν όχι παράλογη υπόθεση. Κατά πλειοψηφία η παγκόσμια κοινή γνώμη φάνηκε πως έχρισε νικητή μόνον το Ιράν. Στο εύλογο αυτό συμπέρασμα οι άνθρωποι κατέληξαν μέσω της τυπικής λογικής, προβαίνοντας σε μία σύγκριση, όσων διακηρυγμένων στόχων ως λόγων του πολέμου επικαλέστηκε ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. κατά την πρώτη ημέρα του πολέμου - κοντολογίς την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, την διάλυση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και την καταστροφή των ιρανικών πυραυλικών δυνατοτήτων - προς τα μάλλον πενιχρά υπό αυτό το πρίσμα αποτελέσματα του πολέμου.

Μήπως όμως ο ανομολόγητος μα πραγματικός στόχος του αμερικανικού πολέμου στο Ιράν ήταν μάλλον η πρόκληση ενός μόνιμου πλήγματος στην περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη της Κίνας, όπως επίσης και στην επίφοβη Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω του νομίσματος του ευρώ, ενός ανταγωνιστικού ως παγκοσμίως αποθεματικού νομίσματος έναντι του ισχύοντος κανόνα του δολαρίου; Αυτοί οι μύχιοι στόχοι των Η.Π.Α., εάν ισχύουν, ποτέ δεν θα μπορούσαν να διακηρυχθούν επισήμως urbi et orbi, καθώς θα ισοδυναμούσαν μάλλον με σάλπισμα παγκοσμίου πολέμου, μια απεφευκταία εξέλιξη της Ανθρώπινης Ιστορίας, οπότε οι Η.Π.Α., σύμφωνα με αυτήν την υπόθεση, απέκρυψαν τις στρατηγικές προθέσεις τους. Γνώριζαν όμως οι Η.Π.Α. πως μια επίθεσή τους στο Ιράν, θα προκαλούσε το άμεσο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν, και τούτο ήταν μία από τις αιτίες που οι Η.Π.Α. επί μισόν αιώνα είχαν επιμελώς αποφύγει μια σύρραξη με το Ιράν, ακόμη και όταν οι Ιρανοί συνέλαβαν ομήρους, όλο το διπλωματικό προσωπικό της πρεσβείας των Η.Π.Α. στην Τεχεράνη κατά την λεγόμενη «Κρίση των Ομήρων» (1979).

Όμως, εν έτει 2026 οι Η.Π.Α. έχουν πλέον ενεργειακή ασφάλεια λόγω των ευρεθέντων κοιτασμάτων σχιστολιθικού πετρελαίου (shale oil), ενός μη συμβατικού πετρελαίου που παγιδεύεται μέσα σε πυκνούς, αδιαπέραστους γεωλογικούς σχιστόλιθους, και παράγεται στις Η.Π.Α. με την μέθοδο της υδραυλικής ρωγμάτωσης (fracking) και της οριζόντιας γεώτρησης, με πυρόλυση, υδρογόνωση ή θερμική διάλυση (thermal dissolution), μια πρωτότυπη διαδικασία παραγωγής πετρελαίου, που πυροδότησε την λεγόμενη «Αμερικανική Ενεργειακή Επανάσταση». Παρόλα αυτά, οι Η.Π.Α. δεν ήθελαν την πρόκληση μιας τεράστιας πλην ανήκεστης βλάβης στην παγκόσμια οικονομία, όπως αυτή που θα προέκυπτε από ένα μακροχρόνιο αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, καθώς μια τέτοια κατάσταση αναπόφευκτα θα συμπαρέσυρε και την δική τους οικονομία. Μήπως ο κύριος στόχος που οι Η.Π.Α. ήθελαν και επιδίωξαν, ήταν το Ιράν να αναγκαστεί να προβεί στην επιβολή μόνιμων διοδίων (tolls) στο Στενό του Ορμούζ ώστε εφ’ εξής να επιβαρύνεται με μία επιπλέον, μη ευκαταφρόνητη χρέωση το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ προοριζόμενο για τις αγορές της Ευρώπης και της Κίνας, ώστε οι οικονομίες τους να επιβαρυνθούν μονίμως με ένα επιπλέον κόστος και τα παραγόμενα προϊόντα τους να καταστούν ακριβότερα, και εν τέλει λιγότερο ανταγωνιστικά παγκοσμίως;

Την 1η Μαρτίου 2026 το πετρελαιοφόρο πλοίο «Φωταγωγός» (Skylight) χτυπήθηκε από ιρανικό βλήμα βόρεια του Χάσαμπ, και την 2α Μαρτίου 2026 το Ιράν δήλωσε πως το Στενό του Ορμούζ ήταν κλειστό.  Στις 7 Απριλίου 2026, οι Η.Π.Α. κήρυξαν μονομερώς εκεχειρία και ακολούθως πρότειναν στο Ιράν έναν πακτωλό χρημάτων, που ως πρόταση έμοιασε ασύλληπτη νίκη στο Ιράν, για να υπογράψει στις 17 Ιουνίου 2026 ένα Μνημόνιο Κατανόησης που στην παράγραφο 5 προέβλεπε πως «Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα διεξάγει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν για τον καθορισμό της μελλοντικής διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ, σε διαβούλευση με τα άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών των Στενών του Ορμούζ».

Λόγω του έως σήμερα ισχύοντος καθεστώτος του Στενού του Ορμούζ ως στενού διεθνούς ναυσιπλοΐας, όλα τα πλοία ανεξαιρέτως δικαιούνται ελεύθερου διάπλου, ως διεθνώς αναγνωρισμένου δικαιώματος είτε ελεύθερου πλου διέλευσης είτε αβλαβούς διελεύσεως από τα ύδατά του, που δεν μπορεί να ανασταλεί από κανέναν. Για να αλλάξει το καθεστώς του Στενού του Ορμούζ, απαιτείται σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, διεθνής συνθήκη ή Απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. Αν όμως μια αλλαγή του καθεστώτος του Στενού του Ορμούζ συμφωνηθεί μεταξύ Η.Π.Α. και Ιράν, ύστερα από διάλογο με το Ομάν και διαβούλευση με τα άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου (παρ. 5), τότε αυτή η αμερικανοϊρανική Συνθήκη Ειρήνης που θα περιλαμβάνει την αλλαγή του διεθνούς καθεστώτος στο Στενό του Ορμούζ, θα μπορούσε να εγκριθεί με Απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε., όπως άλλωστε προβλέπεται σύμφωνα με την παρ. 14 του αμερικανοϊρανικού Μνημονίου Κατανόησης της 17ης Ιουνίου 2026, που ορίζει πως «Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών».

Εν κατακλείδι, ας μην βιαστεί η Ιστορία να απορρίψει και αυτήν την καινοφανή περίπτωση της αμοιβαίας νίκης Η.Π.Α. και Ιράν, αν και η τελική της πραγμάτωση δεν θα είναι αυτόματη, τελώντας υπό την αίρεση πολλών αστάθμητων διεθνών παραγόντων. Όμως, η επιβολή διοδίων στο Στενό του Ορμούζ ίσως εξυπηρετεί τα συμφέροντα και των δύο, ενδεχομένως περισσότερο των Η.Π.Α. από εκείνα του Ιράν, καθώς το τελευταίο μπορεί να στοχοποιηθεί τάχιστα από την Κίνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν απαιτήσει τέτοιες χρεώσεις στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο που προορίζεται για τις οικονομίες τους, οι οποίες πάντως μάλλον θεωρούνται από τις Η.Π.Α. ως στρατιωτικώς ανήμπορες να αντιδράσουν. Σε αυτήν την έσχατη περίπτωση, ας μην αποκλειστεί και η υπόθεση, κατά μία αιφνιδιαστική ανατροπή των παγκοσμίων πραγμάτων, αναπάντεχα η Οικουμένη να διαπιστώσει πως οι Η.Π.Α. και το Ιράν θα έχουν καταστεί οι στενότεροι σύμμαχοι λόγω και των όρων μιας πιθανής αναμεταξύ τους Συνθήκης Ειρήνης, προς γενική των πάντων καταπληξία.

 

*Ο Γεώργιος Τσουκαλάς είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω LL.M., D.E.S., απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (2003), με μεταπτυχιακές σπουδές στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ (LL.M. in Public International Law, University of Nottingham, 2005), και στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (D.E.S. en Droit International et Européen, Université Catholique de Louvain, 2006).

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.             Freedman, Lawrence (2008), A Choice of Enemies: America Confronts the Middle East, PublicAffairs, Νέα Υόρκη.

2.             Gause III, F. Gregory (2010), The International Relations of the Persian Gulf, Cambridge University Press, Cambridge.

3.             Kaplan, Robert D. (2010), Monsoon: The Indian Ocean and the Future of American Power, Random House, Νέα Υόρκη.

4.             Kraska, James & Pedrozo, Raul (2013), International Maritime Security Law, Martinus Nijhoff Publishers, Leiden/Boston.

5.             O'Sullivan, Meghan L. (2017), Windfall: How the New Energy Abundance Upends Global Politics and Strengthens America's Power, Simon & Schuster, Νέα Υόρκη.

6.             Cordesman, Anthony H. (2018), The Gulf and the Search for Strategic Stability: Saudi Arabia, the Military Balance in the Gulf, and Trends in the Arab-Iranian Military Competition, Center for Strategic and International Studies (CSIS), Washington D.C.

7.             Till, Geoffrey (2018), Seapower: A Guide for the Twenty-First Century, 4η έκδοση, Routledge, London/New York.

8.             Schofield, Richard (επιμ.) (2019), International Straits: Concept, Practice and Policy, Routledge, London/New York.

9.             Rothwell, Donald R., Stephens, Tim, Elferink, Alex Oude & Kaye, Stuart (2023), The Oxford Handbook of the Law of the Sea, Oxford University Press, Oxford.

10.          Tanaka, Yoshifumi (2023), The International Law of the Sea, 4η έκδοση, Cambridge University Press, Cambridge.

11.          Ειδικά για το Ιράν και τις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν

12.          Takeyh, Ray (2009), Guardians of the Revolution: Iran and the World in the Age of the Ayatollahs, Oxford University Press, Oxford.

13.          Parsi, Trita (2017), Losing an Enemy: Obama, Iran, and the Triumph of Diplomacy, Yale University Press, New Haven.

14.          Pollack, Kenneth M. (2005), The Persian Puzzle: The Conflict Between Iran and America, Random House, Νέα Υόρκη.

15.          Ειδικά για το Δίκαιο της Θάλασσας και τα διεθνή στενά

16.          Churchill, R.R., Lowe, A.V. & Sander, T. (2022), The Law of the Sea, 5η έκδοση, Manchester University Press, Manchester.

17.          Nordquist, Myron H., Moore, John Norton & Long, Ronán (επιμ.) (2023), UNCLOS 1982: A Commentary, Oxford University Press, Oxford.