«ΝΟΜΙΚΟΜΑΧΙΑ» ΣΤΟ ΣΤΕΝΟ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ
«ΝΟΜΙΚΟΜΑΧΙΑ» ΣΤΟ ΣΤΕΝΟ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ
Του Γεωργίου Τσουκαλά*.
Ποιο είναι το σημερινό νομικό καθεστώς του Στενού του Ορμούζ, ενός στενόμακρου θαλάσσιου περάσματος, αναμεσίς των ακτών του Ιράν και του Ομάν, που αναδεύει τα θαλασσόνερα του Περσικού Κόλπου με εκείνα του Κόλπου του Μακράν; Τούτο το πανάρχαιο πέρασμα, που ο Αρριανός ονομάζει «Ἁρμόζεια»(1) έχει μήκος μόλις ενενήντα ναυτικών μιλίων, με το στενότερο πλάτος του πορθμού να είναι ως έγγιστα είκοσι ένα ναυτικά μίλια, και φέρνει από την αυγή της Ιστορίας τον πλούτο των Περσών και των Αράβων στα πέρατα της Οικουμένης(2).
Στην σύγχρονη εποχή μας, το Στενό του Ορμούζ χαρακτηρίζεται νομικά ως στενό διεθνούς ναυσιπλοΐας(3). Σύμφωνα δε με την Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας(4), ακόμη και στο πιο στενόχωρο διάβα του, σαν τα νερά του Στενού του Ορμούζ καλύπτονται εντελώς από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ομάν και του Ιράν, εκάστη εύρους δώδεκα ναυτικών μιλίων, όλα τα πλοία, εμπορικά και πολεμικά, όλων των κρατών της Γης, έχουν δικαίωμα στον πλου διέλευσης (transit passage), ήτοι μια συνεχή και ταχεία διέλευση, άνευ ουδεμίας αδείας από τα παράκτια κράτη. Άλλωστε, τούτο επιβάλλεται από την αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, θεμέλιο λίθο των κανόνων της θάλασσας. Συν τοις άλλοις, στο Στενό του Ορμούζ, ως συμπαρομαρτούντα του δικαιώματος όλων των πλοίων ανεξαιρέτως στον πλου διέλευσης, επιτρέπεται η υπέρπτηση αεροσκαφών, αλλά και η πλεύση υποβρυχίων σε κατάδυση. Όλα τούτα και έτι πλείονα, προβλέπονται στα άρθρα 34-45 της Σύμβασης του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS III)(5). Μάλιστα οι κανόνες αυτοί του Δικαίου της Θάλασσας έχουν πλέον καταστεί εθιμικοί, και δεσμεύουν τους πάντες, ακόμη και όσα κράτη της Γης δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στην εν λόγω διεθνή σύμβαση.
Διόλου ανεξήγητα, τα εμπόλεμα μέρη στην εν εξελίξει σύρραξη στην Μέση Ανατολή, Η.Π.Α., Ισραήλ και Ιράν δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στην Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας. Έτσι, αν και δεσμεύονται από το εθιμικό δίκαιο που ορίζει τα όμοια με την Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας σχετικά με το νομικό καθεστώς του Στενού του Ορμούζ, παρ’ όλα αυτά, όντας αδέσμευτα κράτη από την συγκεκριμένη σύμβαση, απολαμβάνουν μια ελευθερία να επιδιώξουν δια των πράξεών τους, να αλλάξουν τα ισχύοντα νομικά έθιμα στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ. Τοιουτοτρόπως, επ’ ευκαιρία του Πολέμου της «Επικής Οργής» (28η Φεβρουαρίου-7η Απριλίου 2026), και καθώς δαύτα τα ύδατα ήσαν αείποτε στρατηγικά κρίσιμα, ξέσπασε μια αληθινή «Νομικομαχία» μεταξύ Η.Π.Α. και Ιράν για το νομικό καθεστώς του πορθμού.
Πως εξελίσσεται αυτή η «Νομικομαχία» στο Στενό του Ορμούζ; Ως γνωστόν, το Ιράν εποφθαλμιά τον έλεγχο του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος, ώστε να εισπράττει τέλη διέλευσης, να ρυθμίζει την διεθνή ναυσιπλοΐα κατά πως βούλεται, και εν τέλει να καθορίζει τις οικονομικές τύχες του Κόσμου. Άγνωστες παραμένουν οι αληθινές βουλές των Η.Π.Α. καθώς, αν και επισήμως εμφανίζονται ως ο προμαχώνας του διεθνούς δικαίου στο Στενό του Ορμούζ όπως θα απαιτούσε η Οικουμένη από τον Παγκόσμιο Ηγεμόνα, παρ’ όλα αυτά, τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντά τους ίσως συμβαδίζουν εν προκειμένω με το εχθρικό τους Ιράν. Μια λελογισμένη επιβάρυνση στην ροή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο προς την ενεργειακώς στέρφα Κίνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, εν όσω οι ίδιες οι Η.Π.Α. απολαμβάνουν ενεργειακή αυτάρκεια λόγω της ευρέσεως στο υπέδαφός τους τεραστίων ποσοτήτων σχιστολιθικού πετρελαίου, και υπό την προϋπόθεση πως η μεταβολή αυτή στο καθεστώς του Στενού του Ορμούζ θα επέρχονταν σταδιακά δίχως να κλυδώνιζε την παγκόσμια οικονομία σε καταστρεπτικό βαθμό, προφανώς θα ωφελούσε τις Η.Π.Α. στον αδυσώπητο οικονομικό τους ανταγωνισμό με την Κίνα και την Ευρωπαϊκή Ένωση(6). Έτσι, οι εμπόλεμοι, Η.Π.Α. και Ιράν, την ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενοι, υπέγραψαν αναμεταξύ τους ένα «Μνημόνιο Κατανόησης» την 17η Ιουνίου 2026 που στην παράγραφο 5 ορίζει:
«Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια, για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων, χωρίς χρέωση μόνον για 60 ημέρες, από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα. Η κυκλοφορία των εμπορικών πλοίων θα ξεκινήσει αμέσως και, λαμβάνοντας υπ’ όψιν την ανάγκη άρσης των τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων καθώς και της αποναρκοθέτησης από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, θα τεθεί σε εφαρμογή εντός 30 ημερών. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα διεξάγει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν, προκειμένου να καθοριστεί η μελλοντική διαχείριση και οι ναυτιλιακές υπηρεσίες στα Στενά του Ορμούζ, στο πλαίσιο συζητήσεων με άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών των Στενών του Ορμούζ»(7).
Αυτή η μονομερής δήλωση του Ιράν πως θα διεξάγει διάλογο με το Ομάν για τον καθορισμό της μελλοντικής διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στο Στενό του Ορμούζ, σε διαβούλευση με τα άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών των Στενών του Ορμούζ, μπορεί να συνιστά από μέρους του Ιράν μια εξ αντιδιαστολής συναγόμενη (a contrario) αναγνώριση πως δεν έχει δικαίωμα να ρυθμίζει μονομερώς την κυκλοφορία των πλοίων στο Στενό του Ορμούζ, την οποία όμως καθώς δηλώνει έναντι των Η.Π.Α., είναι αμφίβολο εάν τρίτοι πλην των Η.Π.Α. δύνανται μελλοντικά να την επικαλεστούν - πάντως η δήλωση αυτή ως μονομερής δεν φαίνεται να συναρτάται προς την βραχεία διάρκεια ισχύος του «Μνημονίου Κατανόησης», δηλαδή να περιορίζεται χρονικώς και να εξαρτάται από την λήξη του(8).
Προκειμένου να αλλάξουν τα νομικά έθιμα στο Στενό του Ορμούζ, που πλέον εξαρτώνται από την παγκόσμια αποδοχή μιας νέας πρακτικής των κρατών που εν τω μέλλοντι θα μπορούσε να αποκρυσταλλωθεί μέσω μίας ειδικής διεθνούς συμφωνίας, αμέσως μετά την υπογραφή του αμερικανοϊρανικού «Μνημονίου Κατανόησης» την 17η Ιουνίου 2026, το Ιράν ξεκίνησε να διαφεντεύει τον πορθμό. Όσοι διασχίζουν το Στενό του Ορμούζ, μετά τον Πόλεμο της «Επικής Οργής», έχουν μόνον δύο επιλογές, είτε να περάσουν μέσα από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ομάν είτε μέσα από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ιράν, η οποία όμως είναι ναρκοθετημένη και για αυτό το Ιράν έχει προσδιορίσει μια ειδική διαδρομή, στην οποία πλοηγούνται, υποχρεωτικά κατά το Ιράν, όλοι οι ναυτιλλόμενοι. Όμως πολλά πλοία αποφεύγουν την υποχρεωτική διέλευση μέσω της προκαθορισμένης διαδρομής από την ναρκοθετημένη αιγιαλίτιδα ζώνη του Ιράν, και επιλέγουν την ελευθερία του «πλου διέλευσης» από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ομάν, αρνούμενα ουσιαστικά τον καινοφανή έλεγχο του Ιράν επί του πορθμού. Αντιδρώντας, το Ιράν προειδοποίησε τους ναυτιλλομένους να μην διέρχονται με τα πλοία τους από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ομάν, αλλιώς κινδυνεύουν να δεχθούν επίθεση. Πράγματι, στις 25 Ιουνίου 2026, ένα βλήμα χτύπησε το εμπορικό πλοίο «Αεί Αγαπημένα» («Ever Lovely»), με σημαία Σιγκαπούρης, καθώς διέσχιζε το Στενό του Ορμούζ από την πλευρά της αιγιαλίτιδας ζώνης του Ομάν. Εν συνεχεία, στις 27 Ιουνίου 2026, ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος χτύπησε το δεξαμενόπλοιο «Κίκου» («Kiku»), με σημαία Παναμά, επίσης όταν περνούσε τον πορθμό μέσα από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ομάν. Ακολούθως, στις 6 και 7 Ιουλίου 2026, τρία ακόμη πλοία δέχθηκαν επίθεση με στρατιωτικά βλήματα καθώς διέπλεαν το Στενό του Ορμούζ μέσα από την αιγιαλίτιδα ζώνη του Ομάν, το καταριανό δεξαμενόπλοιο «Τα Πηγάδια» («Al Rekayyat»), το δεξαμενόπλοιο «Οι Πεδιάδες» («Wedyan») με σημαία Σαουδικής Αραβίας, και το δεξαμενόπλοιο «Η Ευημερία της Κύπρου» («Cyprus Prosperity») με σημαία Λιβερίας.
Η παράνομη άσκηση στρατιωτικής βίας από το Ιράν σε βάρος της διεθνούς ναυσιπλοΐας προκειμένου να επιβάλει την αλλαγή στο νομικό καθεστώς στο Στενό του Ορμούζ, ενόχλησε τις Η.Π.Α., οι οποίες θα μπορούσαν μεν να διαπραγματευθούν ένα νέο καθεστώς όπως συνάγεται από την υπογραφή του αμερικανοϊρανικού «Μνημονίου Κατανόησης» της 17ης Ιουνίου 2026, εφ’ όσον αυτό εξυπηρετεί τα οικονομικά συμφέροντα των Η.Π.Α. έναντι της Κίνας και της Ε.Ε., αλλά σε καμία περίπτωση στον βαθμό που να καθιστά το Ιράν τον περιφερειακό ηγεμόνα στην περιοχή, που θα αποφασίζει και θα διατάσσει ασκώντας ένοπλη βία επί του πορθμού για την επιβολή της βούλησης του. Μια τέτοια εξέλιξη, αν συνέβαινε, θα ήγαγε στην ταχεία αποσκίρτηση των συμμάχων των Η.Π.Α. στην περιοχή που πλέον θα αναζητούσαν συμβιβασμό με το Ιράν, για να έχουν ασφάλεια. Τοιουτοτρόπως, οι Η.Π.Α. θεώρησαν πως το Ιράν υπερέβη τα όρια, και για αντεκδίκηση (tit for tat) στις 26 και 27 Ιουνίου 2026 τού επιτέθηκαν στρατιωτικά. Αντί συμμορφώσεως, το Ιράν ανταπέδωσε πλήττοντας τις αμερικανικές βάσεις στο Μπαχρέιν και στο Κουβέιτ. Η αδιαλλαξία του Ιράν, να επιδιώκει την άσκηση ένοπλης βίας κατά της διεθνούς ναυσιπλοΐας ώστε να νέμεται το Στενό του Ορμούζ, και οι συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις, αντί της εξεύρεσης ενός συμβιβασμού με τις Η.Π.Α., εξόργισαν έτι περαιτέρω τον Πρόεδρο των Η.Π.Α., Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωσε την 8η Ιουλίου 2026 από την Άγκυρα της Τουρκίας όπου διεξήχθη η Σύνοδος της Βορειατλαντικής Συμμαχίας, πως
«Κάνουμε μια συμφωνία... Βγαίνουν έξω, μιλούν στον Τύπο και λένε «ούτε καν το συζητήσαμε». Κάτι δεν πάει καλά μαζί τους. Είναι τρελοί. Όσο για μένα, το θέμα έληξε»(9).
Απαντώντας στον Πρόεδρο των Η.Π.Α., ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, έγραψε στο «X» ότι
«Η εποχή του εκφοβισμού και του εκβιασμού έλαβε τέλος. Δεν οδηγεί πουθενά. Δεν υποχωρούμε»(10).
Εν τω μεταξύ, οι Η.Π.Α. είχαν ήδη ανακαλέσει στις 7 Ιουλίου 2026 την άδεια εξαγωγής ιρανικού πετρελαίου(11) που προβλέπονταν στο άρθρο 10 του αμερικανοϊρανικού «Μνημονίου Κατανόησης» της 17ης Ιουνίου 2026, αν και σύμφωνα με το άρθρο 13, το άρθρο 10 συνιστούσε ουσιώδη προϋπόθεση για τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες συνεπώς, προσωρινά ανεστάλησαν, εκτός και αν οι Η.Π.Α. ανακαλέσουν την ανάκληση της εξηκονταήμερης άδειας (22.06.2026-21.08.2026) ώστε αυτές να επανεκκινήσουν.
Κάπως έτσι, συνεχίζεται απρόβλεπτη, η αμερικανοϊρανική «Νομικομαχία» για το νομικό καθεστώς του Στενού του Ορμούζ.
*Ο Γιώργος Τσουκαλάς είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω LL.M., D.E.S., απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (2003), με μεταπτυχιακές σπουδές στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ (LL.M. in Public International Law, University of Nottingham, 2005), και στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (D.E.S. en Droit International et Européen, Université Catholique de Louvain, 2006).
1. «Ὁ δὲ χῶρος Ἁρμόζεια ἐκαλέετο» (Ἀρριανοῦ, Ἰνδική 33).
2. Είναι χαρακτηριστικό πως στα τέλη του 16ου αιώνα, η πόλη του Ορμούζ, σύμφωνα με έναν Άγγλο περιηγητή τον Τζον Νιούμπερι, κατακλύζονταν από «Γάλλους, Φλαμανδούς, Αλαμανούς, Ούγγρους, Ιταλούς, Έλληνες, Αρμένιους, Ναζαρηνούς, Τούρκους και Μαυριτανούς, Εβραίους και Εθνικούς, Πέρσες [και] Μοσχοβίτες» (J. Courtney Locke, The First Englishmen in India, σελ. 42, Λονδίνο, 1930).
3. Για τον ορισμό του στενού διεθνούς ναυσιπλοΐας χρησιμοποιείται ένας συνδυασμός στοιχείων. Πρώτον, σύμφωνα με το γεωγραφικό κριτήριο, το στενό διεθνούς ναυσιπλοΐας είναι ένα φυσικός πορθμός που συνδέει δύο μεγαλύτερες θαλάσσιες ζώνες. Δεύτερον, κατά το λειτουργικό κριτήριο, το φυσικό θαλάσσιο πέρασμα πρέπει να χρησιμεύει ως ζώνη διέλευσης για την διεθνή ναυσιπλοΐα. Εφ’ όσον το γεωγραφικό και λειτουργικό στοιχείο πληρούνται σωρευτικά, τότε στην στήλη των υδάτων αυτών ισχύει το δικαίωμα των ναυτικών, αλλά και της αεροπλοΐας ως προς την υπερκείμενη αέρια στήλη, συμπεριλαμβανομένων των πολεμικών πλοίων και πολεμικών αεροσκαφών, στον «πλου διέλευσης» (transit passage), δηλαδή το δικαίωμα συνεχούς και ταχείας ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 37 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS ΙΙΙ), αν και πλέον αναγνωρίζεται πως συνιστά εθιμικό δίκαιο. Μάλιστα, εν αντιθέσει προς την «αβλαβή διέλευση» που ισχύει χωρικά ύδατα, η οποία μπορεί να ανασταλεί από το παράκτιο κράτος, το δικαίωμα στον «πλου διέλευσης» δεν μπορεί να παρεμποδιστεί ούτε να ανασταλεί από τα παράκτια κράτη. Τέλος, τα υποβρύχια που πλέουν στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμα στον πλου διέλευσης εν καταδύσει, χωρίς να υποχρεώνονται σε ανάδυση στην επιφάνεια όπως συμβαίνει κατά την «αβλαβή διέλευση» από τα χωρικά ύδατα.
4. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), προϊόν της Τρίτης Διάσκεψης του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας (1973-1982), υπεγράφη στις 10 Δεκεμβρίου 1982 στον Όρμο Μοντίγκο (Montego Bay) της Τζαμάικας αλλά τέθηκε εν ισχύι στις 16 Νοεμβρίου 1994, όταν συμπληρώθηκε ο απαιτούμενος αριθμός επικυρώσεων.
5. Για την ακρίβεια, σύμφωνα με τον Ν. 2321/1995 (Φ.Ε.Κ. Α´ 136/23.06.1995), με τον οποίο κυρώθηκε η Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982), το Τρίτο Μέρος της Σύμβασης που περιέχει τα άρθρα 34-45 που εφαρμόζονται στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας έχει ως εξής, στην ελληνική γλώσσα: «ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ, ΣΤΕΝΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΝΑΥΣΙΠΛΟΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ Ι, ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ: Άρθρο 34. Νομικό καθεστώς των υδάτων που σχηματίζουν στενά διεθνούς ναυσιπλοίας. 1. Το καθεστώς διέλευσης μέσα από στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, που καθιερούται στο παρόν Μέρος, δεν επηρεάζει κατά τα λοιπά το νομικό καθεστώς των υδάτων που σχηματίζουν τέτοια στενά, ούτε την άσκηση από τα παράκτια των στενών Κράτη της κυριαρχίας ή της δικαιοδοσίας τους πάνω σ’ αυτά τα ύδατα και τον εναέριο χώρο, το βυθό και το υπέδαφος του. 2. Τα παράκτια των στενών Κράτη ασκούν την κυριαρχία ή δικαιοδοσία τους σύμφωνα με το παρόν Μέρος και τους άλλους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου. Άρθρο 35. Πεδίο εφαρμογής του παρόντος Μέρους. Το παρόν Μέρος δεν θίγει: α) οποιεσδήποτε περιοχές εσωτερικών υδάτων μέσα σ’ ένα στενό, εκτός εάν ο καθορισμός μιας ευθείας γραμμής βάσης σύμφωνα με τη μέθοδο που προβλέπεται στο άρθρο 7, έχει ως αποτέλεσμα να περιλάβει στα εσωτερικά ύδατα περιοχές οι οποίες δεν θεωρούντο προηγουμένως ως τέτοια ύδατα. β) το νομικό καθεστώς των υδάτων που βρίσκονται πέρα από την χωρική θάλασσα των παρακτίων των στενών Κρατών, και που αποτελούν μέρος αποκλειστικής οικονομικής ζώνης ή ανοικτής θάλασσας. γ) το νομικό καθεστώς των στενών όπου η διέλευση ρυθμίζεται εν όλω ή εν μέρει από ισχύουσες διεθνείς Συμβάσεις που ισχύουν από μακρού και που ειδικά αφορούν τέτοια στενά. Άρθρο 36. Διάδρομοι ανοικτής θάλασσας ή διάδρομοι μέσω αποκλειστικών οικονομικών ζωνών μέσα σε στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας. Το παρόν Μέρος δεν εφαρμόζεται σε στενό διεθνούς ναυσιπλοΐας εάν υφίσταται μέσω του στενού διαδρόμου μέσω ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης παρόμοιας καταλληλότητας ως προς τα ναυτιλιακά και υδρογραφικά χαρακτηριστικά. Στους διαδρόμους αυτούς εφαρμόζονται τα άλλα σχετικά Μέρη της παρούσας Σύμβασης συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων για την ελευθερία ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης. ΤΜΗΜΑ 2. ΠΛΟΥΣ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ. Άρθρο 37. Πεδίο εφαρμογής του παρόντος τμήματος. Το παρόν Τμήμα εφαρμόζεται στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας μεταξύ ενός τμήματος ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και ενός άλλου τμήματος ανοικτής θάλασσας ή αποκλειστικής οικονομικής ζώνης. Άρθρο 38. Δικαίωμα πλου διέλευσης. 1. Στα στενά που αναφέρονται στο άρθρο 37, όλα τα πλοία και αεροσκάφη απολαύουν του δικαιώματος πλου διέλευσης το οποίο ασκείται ακωλύτως, πλην της περίπτωσης που το στενό σχηματίζεται από ηπειρωτικό έδαφος ενός Κράτους και νήσου που ανήκει σε αυτό, οπότε ο πλους διέλευσης δεν εφαρμόζεται εφόσον υπάρχει ανοικτά της νήσου δυνατότητα, πλου μέσα από ανοικτή θάλασσα ή από αποκλειστική οικονομική ζώνη, παρόμοιας καταλληλότητας ως προς τα ναυτιλιακά, και υδρογραφικά χαρακτηριστικά. 2. Πλους διέλευσης σημαίνει την άσκηση, σύμφωνα με το Μέρος αυτό, ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και της υπέρπτησης μόνο για το σκοπό του συνεχούς και ταχέως διάπλου του στενού μεταξύ ενός τμήματος ανοικτής θάλασσας ή μιας αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και ενός άλλου τμήματος ανοικτής θάλασσας ή μιας αποκλειστικής οικονομικής ζώνης. Εν τούτοις, η απαίτηση για συνεχή και ταχύ διάπλου δεν αποκλείει διέλευση μέσα από το στενό με σκοπό την πρόσβαση , αναχώρηση ή επιστροφή από τις ακτές ενός Κράτους παράκτιου στο στενό, με την επιφύλαξη των όρων εισόδου σε αυτό το Κράτος. 3. Οποιαδήποτε δραστηριότητα η οποία δεν αποτελεί άσκηση του δικαιώματος πλου διέλευσης μέσα από ένα στενό εξακολουθεί να υπόκειται στις άλλες εφαρμοστέες διατάξεις της παρούσας Σύμβασης. Άρθρο 39. Υποχρεώσεις πλοίων και αεροσκαφών κατά τον πλου διέλευσης. 1. Πλοία και Αεροσκάφη, ενώ ασκούν το δικαίωμα του πλου διέλευσης, οφείλουν: (α) να διασχίζουν ή να υπερίπτανται των στενών χωρίς καθυστέρηση. (β) να απέχουν από κάθε απειλή ή χρήση βίας εναντίον της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας των παράκτιων στα στενά κρατών ή κατά οποιονδήποτε άλλο τρόπο κατά παράβαση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου που είναι ενσωματωμένες στο Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. (γ) να απέχουν απ’ οποιεσδήποτε δραστηριότητες άλλες από εκείνες που επιβάλλει ένας κανονικός τρόπος συνεχούς και γρήγορης διέλευσης, εκτός άν καθίστανται απαραίτητες λόγω ανωτέρας βίας ή κινδύνου. (δ) να συμμορφώνονται με άλλες σχετικές διατάξεις του παρόντος Μέρους. 2. Πλοία σε πλου διέλευσης οφείλουν: (α) να συμμορφώνονται με τους γενικά αποδεκτούς διεθνείς κανονισμούς, διαδικασίες και πρακτική για την ασφάλεια στη θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων και των Διεθνών Κανονισμών Αποφυγής Συγκρούσεων στη θάλασσα, (β) να συμμορφώνονται με τους γενικά αποδεκτούς διεθνείς κανονισμούς, διαδικασίες και πρακτική για την αποφυγή, μείωση και έλεγχο της ρύπανσης από πλοία. 3. Αεροσκάφη που υπερίπτανται των στενών αυτών, οφείλουν: (α) να τηρούν τους κανόνες εναέριας κυκλοφορίας του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας όπως αυτοί εφαρμόζονται στα πολιτικά αεροσκάφη. Τα κρατικά αεροσκάφη συμμορφώνονται κανονικά με τα μέτρα ασφάλειας που προβλέπονται από τους κανόνες αυτούς και κινούνται πάντα με τη δέουσα προσοχή για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. (β) να είναι συνεχώς συντονισμένα στην ραδιοσυχνότητα που έχει καθορίσει η διεθνώς ορισμένη αρμόδια αρχή ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας ή στην διεθνή ραδιοσυχνότητα κινδύνου. Άρθρο 40. Δραστηριότητες έρευνας και υδρογραφικών εργασιών. Κατά τη διάρκεια του πλου διέλευσης, ξένα πλοία περιλαμβανομένων και των πλοίων που εκτελούν θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες και υδρογραφικές εργασίες, δεν μπορούν να εκτελούν οποιεσδήποτε από τις ‘δραστηριότητες αυτές χωρίς την προηγούμενη άδεια των παράκτιων στα στενά κρατών. Άρθρο 41. Θαλάσσιοι διάδρομοι και σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας. 1. Σύμφωνα με το παρόν Μέρος, παράκτια σε στενά Κράτη μπορούν, να προσδιορίζουν θαλάσσιους διαδρόμους και να καθορίζουν σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας για τη ναυσιπλοΐα σε στενά , όπου τούτο είναι αναγκαίο για την ασφαλή διέλευση των πλοίων. 2. Τα κράτη αυτά μπορούν, όταν το απαιτούν οι περιστάσεις και αφού δώσουν την δέουσα δημοσιότητα στα μέτρα αυτά, να υποκαταστήσουν με άλλους θαλάσσιους διαδρόμους ή σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας, οποιουσδήποτε θαλάσσιους διαδρόμους ή σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας, που προσδιορίσθηκαν ή καθορίστηκαν από αυτά προηγουμένως. 3. Οι θαλάσσιοι αυτοί διάδρομοι και σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας πρέπει να συμφωνούν με τους γενικά αποδεκτούς διεθνείς κανονισμούς. 4. Πριν από τον προσδιορισμό ή την υποκατάσταση των θαλάσσιων διαδρόμων ή τον καθορισμό ή την υποκατάσταση των σχεδίων διαχωρισμού κυκλοφορίας, τα παράκτια των στενών Κράτη υποβάλλουν προτάσεις στον αρμόδιο διεθνή οργανισμό με σκοπό ‘την υιοθέτηση τους. Ο οργανισμός δεν μπορεί να υιοθετήσει παρά μόνο τους θαλάσσιους διαδρόμους και σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας που συμφωνήθηκαν με τα παράκτια των στενών κράτη. Στη συνέχεια τα κράτη μπορούν να προσδιορίσουν, καθορίσουν ή υποκαταστήσουν αυτούς. 5. Όταν πρόκειται να προσδιορισθούν σε ένα στενό θαλάσσιοι διάδρομοι ή σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας μέσα από ύδατα δύο ή περισσοτέρων παράκτιων στο στενό κρατών, τα ενδιαφερόμενα κράτη συνεργάζονται στη διατύπωση σχετικών προτάσεων σε συνεννόηση με τον αρμόδιο διεθνή οργανισμό. 6. Τα παράκτια των στενών κράτη καθορίζουν σαφώς όλους τους θαλάσσιους διαδρόμους και τα σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας που καθορίζονται απ’αυτά πάνω σε χάρτες στους οποίους πρέπει να δίνεται ή δέουσα δημοσιότητα. 7. Κατά την διάρκεια του πλου διέλευσης τα πλοία πρέπει να τηρούν τους θαλάσσιους διαδρόμους και τα σχέδια διαχωρισμού κυκλοφορίας που καθορίστηκαν σύμφωνα με το παρόν άρθρο. Άρθρο 42. Νόμοι και Κανονισμοί παρακτίων σε στενά κρατών σχετικοί με τον πλου διέλευσης. 1.Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος τμήματος, τα παράκτια των στενών Κράτη μπορούν να υιοθετούν νόμους και κανονισμούς σχετικούς με τον πλου διέλευσης, από τα στενά , αναφορικά με τα ακόλουθα: (α) την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τη ρύθμιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας, όπως προβλέπονται στο άρθρο 41. (β) την αποφυγή, μείωση και έλεγχο της ρύπανσης, εφαρμόζοντας τους σχετικούς διεθνείς κανονισμούς που αφορούν στην απόρριψη πετρελαίου, καταλοίπων πετρελαιοειδών και άλλων βλαβερών ουσιών στα στενά. (γ) την παρεμπόδιση της αλιείας, συμπεριλαμβανομένης και της στοίβασης αλιευτικού εξοπλισμού, επί αλιευτικών σκαφών. (δ) τη φόρτωση ή εκφόρτωση οποιουδήποτε εμπορεύματος, χρημάτων ή προσώπων κατά παράβαση των τελωνειακών, δημοσιονομικών, μεταναστευτικών ή υγειονομικών νόμων και κανονισμών των παράκτιων στα στενά κρατών. 2. Αυτοί οι νόμοι και κανονισμοί δεν διακρίνουν, τύποις ή ουσία, μεταξύ ξένων πλοίων, ούτε κατά την εφαρμογή τους έχουν ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, παρακώλυση, ή περιορισμό του δικαιώματος του πλου διέλευσης όπως καθορίζεται στο παρόν τμήμα. 3. Παράκτια των στενών κράτη δίνουν την δέουσα δημοσιότητα σε όλους αυτούς τους νόμους και κανονισμούς. 4. Ξένα πλοία που ασκούν το δικαίωμα πλου διέλευσης, συμμορφώνονται με αυτούς τους νόμους και κανονισμούς. 5. Σε περίπτωση παραβάσεως των νόμων και κανονισμών αυτών ή των διατάξεων του παρόντος τμήματος από πλοίο ή αεροσκάφος που απολαύει ετεροδικίας, το Κράτος της σημαίας του πλοίου ή το Κράτος όπου είναι καταγεγραμμένο το αεροσκάφος φέρει διεθνή ευθύνη για οποιαδήποτε απώλεια ή βλάβη που μπορεί να έχει προκληθεί στα παράκτια των στενών Κράτη. Άρθρο 43. Εγκαταστάσεις ασφαλείας, ναυτιλιακά βοηθήματα και άλλες συσκευές ως και πρόληψη, περιορισμός και έλεγχος της ρύπανσης. Τα Κράτη που χρησιμοποιούν ένα στενό και τα παράκτια του στενού Κράτη θα πρέπει, δια συμφωνίας να συνεργάζονται: (α) για την εγκατάσταση και συντήρηση στο στενό των απαραιτήτων εγκαταστάσεων ασφαλείας και ναυτιλιακών βοηθημάτων ως και άλλων συσκευών για την υποβοήθηση της διεθνούς ναυσιπλοΐας και (β) για την πρόληψη, περιορισμό και έλεγχο της ρύπανσης από πλοία. Άρθρο 44. Υποχρεώσεις παράκτιων σε στενά Κρατών. Παράκτια σε στενά Κράτη δεν πρέπει να παρεμποδίζουν τον πλου διέλευσης και πρέπει να δίνουν’την δέουσα δημοσιότητα σε οποιοδήποτε κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα ή την υπέρπτηση μέσα ή πάνω από το στενό, τον οποίο γνωρίζουν. Η άσκηση του δικαιώματος του πλου διέλευσης δεν δύναται να ανασταλεί. ΤΜΗΜΑ 3. ΑΒΛΑΒΗΣ ΔΙΕΛΕΥΣΗ. Άρθρο 45. Αβλαβής Διέλευση. Το καθεστώς της αβλαβούς διέλευσης σύμφωνα με το Μέρος II, τμήμα 3, εφαρμόζεται στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας: (α) που εξαιρούνται της εφαρμογής του καθεστώτος του πλου διέλευσης δυνάμει του άρθρου 38, παράγραφος 1 ή (β) που ενώνουν την χωρική θάλασσα ενός κράτους με τμήμα ανοικτής θάλασσας ή με την αποκλειστική οικονομική ζώνη άλλου κράτους. 2. Η ενάσκηση του δικαιώματος αβλαβούς διέλευσης μέσα από τέτοια στενά δεν δύναται να ανασταλεί».
6. Τσουκαλάς Γεώργιος, «Αμερικανοϊρανική Νίκη;», https://www.anixneuseis.gr/%ce%b3-%cf%84%cf%83%ce%bf%cf%85%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%ac%cf%82-%ce%b1%ce%bc%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%ba%ce%b1%ce%bd%ce%bf%cf%8a%cf%81%ce%b1%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%b7/ («Ανιχνεύσεις», 2026).
7. Στο πρωτότυπο κείμενο στην αγγλική γλώσσα: «Upon the signing of this MOU, the Islamic Republic of Iran will make arrangements using its best efforts for the safe passage of commercial vessels with no charge for 60 days, only from the Persian Gulf to the Sea of Oman and vice versa. The traffic of commercial vessels will immediately start, and considering the need for removing the tactical and military obstacles and de-mining by the Islamic Republic of Iran will be instated within 30 days. The Islamic Republic of Iran will conduct dialog with the Sultanate of Oman to define the future administration and maritime services in the Strait of Hormuz, in discussion with other Persian Gulf littoral states in line with the applicable international law and the sovereign rights of coastal states of the Strait of Hormuz».
8. Τσουκαλάς Γεώργιος, «Το Μνημόνιο Κατανόησης των Η.Π.Α. με το Ιράν», https://www.anixneuseis.gr/%ce%b3-%cf%84%cf%83%ce%bf%cf%85%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%ac%cf%82-%cf%84%ce%bf-%ce%bc%ce%bd%ce%b7%ce%bc%cf%8c%ce%bd%ce%b9%ce%bf-%ce%ba%ce%b1%cf%84%ce%b1%ce%bd%cf%8c%ce%b7%cf%83%ce%b7%cf%82-%cf%84%cf%89/ (Ανιχνεύσεις, 2026).
9. Στο πρωτότυπο στην αγγλική γλώσσα, ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. δήλωσε «We make a deal... They go outside, talk to the press, they say 'we never even talked about it'. There's something wrong with them. They're cuckoo. As far as I'm concerned, it's over» (https://www.bbc.com/news/articles/clyw8w1g409o).
10. Για την ακρίβεια, όσα δήλωσε ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου του Ιράν στην αγγλική γλώσσα ήταν «The era of bullying and extortion is over. It leads nowhere. We don't fold» (https://www.tasnimnews.ir/en/news/2026/07/08/3642196/era-of-bullying-extortion-over-iran-s-qalibaf/amp).
11. Για την διακοπή των διαπραγματεύσεων που προέβλεπε η συμφωνία του αμερικανοϊρανικού «Μνημονίου Κατανόησης» της 17ης Ιουνίου 2026, ιδέ: https://www.reuters.com/world/middle-east/ship-hit-hormuz-millions-march-ayatollah-iran-says-no-talks-unless-trump-halts-2026-07-07/.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
· G Gidel Le droit international public de la mer vol 3 Le temps de paix (Recueil Sirey Paris 1934).
· R Lapidoth Les Détroits en droit international (Pedone Paris 1972).
· M Leifer Malacca, Singapore and Indonesia (Sijthoff & Noordhoff Alphen aan den Rijn 1978).
· WE Butler The Northeast Arctic Passage (Sijthoff & Noordhoff Alphen aan den Rijn 1978).
· RK Ramazani The Persian Gulf and the Strait of Hormuz (Sijthoff Alphen aan den Rijn 1979).
· G Alexandersson The Baltic Straits (Nijhoff The Hague 1982).
· KL Koh Straits in International Navigation: Contemporary Issues (Oceana London 1982).
· R Lapidoth The Red Sea and the Gulf of Aden (Nijhoff The Hague 1982).
· D Pharand and L Legault Northwest Passage: Arctic Straits (Nijhoff Dordrecht 1984).
· RF Anand ‘Transit Passage and Overflight in International Straits’ (1986) 26 IJIL 71–105.
· L Cuyvers (ed) The Straits of Dover (Nijhoff Dordrecht 1986).
· R Bernhardt ‘Custom and Treaty in the Law of the Sea’ (1987) 205 RdC 247–394.
· CL Rozakis and PN Stagos The Turkish Straits (Nijhoff Dordrecht 1987).
· D Pharand Canada’s Arctic Waters in International Law (CUP Cambridge 1988) 185–257.
· C-Y Pak The Korean Straits (Nijhoff Dordrecht 1988).
· S Mahmoudi ‘Customary International Law and Transit Passage’ (1989) 20 OceanDev&IntlL 157–74.
· MA Morris The Strait of Magellan (Nijhoff Dordrecht 1989).
· DR Rothwell ‘International Straits and UNCLOS: An Australian Case Study’ (1992) 23 JMarL&Com 461–83.
· M Koskenniemi ‘L’Affaire du passage par le Grand-Belt’ (1992) 38 AFDI 905–47.
· SB Kaye The Torres Strait (Nijhoff Dordrecht 1997).
· BB Jia The Regime of Straits in International Law (Clarendon Press Oxford 1998).
· RR Churchill and AV Lowe The Law of the Sea (3rd edn Manchester University Press 1999) 102–17.
· S Karagiannis ‘Les détroits internationaux reliant la mer territoriale d’un Etat à la haute mer ou à la zone économique exclusive d’un autre Etat’ (2007) 12 AnDrMer 141–226.
· DR Rothwell ‘International Straits’ in DR Rothwell and others (eds) The Oxford Handbook of the Law of the Sea (OUP Oxford 2015) 114–33.
· Passage through the Great Belt (Finland v Denmark) (Order) [1991] ICJ Rep 41.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου