ΟΙ ΣΥΜΜΑΧΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΑΒΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ (Ι).

 ΟΙ ΣΥΜΜΑΧΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΑΒΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ (Ι).

 

Του Γεωργίου Τσουκαλά*.

 

«Όσοι γνώριζαν αυτά τα μέρη, έλεγαν, ότι αυτό το μεγάλο ακρωτήριο ανήκε στην Αραβία, και ονομαζόταν Μάκετα. (...) Από την ακτή αυτή, όπου είχε αγκυροβολήσει στα ανοιχτά ο στόλος, και από το ακρωτήριο, που το έβλεπαν απέναντι να εισχωρεί στην θάλασσα, απλώνεται προς τα μέσα ο Κόλπος (…) και μου φαίνεται ότι ο Νέαρχος έσωσε κυριολεκτικά τον στόλο του, με αυτά που είπε· γιατί υπήρχε διάδοση ότι εκείνο το ακρωτήρι και η περιοχή προς τα ενδότερα ήταν όλη ερημική και υπέφερε από έλλειψη νερού. (…) Το επόμενο πρωί, ξανοίχτηκαν πάλι στο πέλαγος (…)· η περιοχή ονομαζόταν Αρμόζεια» (Αρριανός, Ινδική, 32-33).

Από την πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, που ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, ένας αρχαίος ελληνικός στόλος με ναύαρχο τον Νέαρχο, αντίκρυσαν στα τέλη του 325 π.Χ. ή στις αρχές του 324 π.Χ., την χερσόνησο της Αραβίας και τον Περσικό Κόλπο, διαπλέοντας τα Στενά του Ορμούζ, πέρασαν περίπου δυόμισι χιλιετίες. Για την σύγχρονη Ελλάδα, η περιοχή παρέμεινε οικεία σχεδόν μόνον μέσω της εμπορικής ναυτιλίας, μέχρι που η κατάσταση έφτασε στην σύναψη στρατιωτικών συμμαχιών και συνεργασιών με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και με την Σαουδική Αραβία, κατά το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα.

Ως γνωστόν, η Ελλάδα έχει συνάψει μια ισχυρή στρατιωτική συμμαχία με το κράτος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που εκτείνεται στον μυχό του Περσικού Κόλπου, στην αραβική χερσόνησο, αντίκρυ στα παράλια του Ιράν. Τούτο το ομόσπονδο αραβικό κράτος, συνίσταται από επτά μικρότερα εμιράτα, εκείνα του Άμπου Ντάμπι, του Ατζμάν, του Ντουμπάι, του Ουμ Αλ-Καουάιν, της Ρας Αλ-Κάιμα, της Σάρτζα και της Φουτζάιρα. Η πρώτη «Συμφωνία Στρατιωτικής Συνεργασίας μεταξύ της Κυβέρνησης της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων» συνήφθη στην Αθήνα στις 12 Μαρτίου 2007 και κυρώθηκε με τον Ν. 3662/2008 (Φ.Ε.Κ. Α’ 98/2008)(1). Ακολούθως, στις 11 Ιουνίου 2014, υπογράφηκε στο Άμπου Ντάμπι, ένα «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ της Κυβέρνησης της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για την αμοιβαία προστασία των διαβαθμισμένων στρατιωτικών πληροφοριών»(2). Ώσπου, στις 18 Νοεμβρίου 2020, συνήφθη στο Άμπου Ντάμπι, η «Συμφωνία μεταξύ της Κυβέρνησης της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων σχετικώς με την κοινή συνεργασία στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα», που κυρώθηκε με τον Ν. 4913/2022 (Φ.Ε.Κ. Α’ 60/2022), τεθειμένη εν ισχύι την 12η Φεβρουαρίου 2024, μετά την ανταλλαγή των αναγκαίων ρηματικών διακοινώσεων για την ολοκλήρωση των απαιτουμένων εσωτερικών διαδικασιών για τη θέση της σε ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 11 της συμφωνίας (Ανακ. Υπ.Εξωτ. Φ. 0544/M.7390/ΑΣ 12396/2024, Φ.Ε.Κ. Α’ 36/2024)(3). Σύμφωνα με το Άρθρο 1 (παρ.1-3) Ν. 4913/2022, συμφωνείται πως,

«1. Τα δυο Μέρη, όπου πρακτικά δυνατό και στο βαθμό του εφικτού, θα συμβάλλουν στην άμυνα και την διατήρηση της ασφάλειας, κυριαρχίας, ενότητας, προστασίας και ανεξαρτησίας του εδάφους της Ελληνικής Δημοκρατίας και του εδάφους των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. 2. Εφʼ όσον εγερθεί απειλή ενάντια στην ασφάλεια, κυριαρχία, ενότητα, προστασία ή ανεξαρτησία του εδάφους της Ελληνικής Δημοκρατίας ή του εδάφους των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τα Μέρη θα επικοινωνήσουν άμεσα επί όλων των πλευρών της απειλής αυτής προκειμένου να αναλάβουν δράση και μέτρα τα οποία τα Μέρη από κοινού θεωρούν αναγκαία για την αποτροπή αυτής της απειλής. 3. Τα Μέρη συμφωνούν να εγκαθιδρύσουν μέτρα προκείμένου να εφαρμόσουν και να υλοποιήσουν την συνεργασία αυτή. Οι μηχανισμοί υλοποίησης της παρούσας Συμφωνίας και οι διευκρινήσεις θα καθοριστούν μετά την υπογραφή της παρούσας Συμφωνίας μέσω μεταγενέστερων συμφωνιών, μνημονίων κατανόησης, διευθετήσεων, επιστολών διευθέτησης ή πρωτοκόλλων μεταξύ των Μερών»(4).

Τουτέστιν, τα συμβαλλόμενα μέρη, Ελλάδα και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, συνάπτουν στρατηγική συνεργασία στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα, συμφωνώντας να συνεργάζονται στενώς σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, περιφερειακής ασφάλειας και άμυνας, με σεβασμό ασφαλώς στο διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών(5). Μάλιστα, σε περίπτωση απειλής, καθιερώνεται μια διαδικασία διαβουλεύσεων μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, συμφώνως προς το άρθρο 2 Ν. 4913/2022, που ορίζει πως,

«Οι Υπουργοί των Εξωτερικών των Μερών θα διαβουλεύονται σε τακτική βάση καθώς και όποτε κρίνεται αναγκαίο ανάλογα με τα θέματα που εγείρονται και άλλες σχετικές εξελίξεις. Τα Μέρη θα διαβουλεύονται μεταξύ τους και θα ανταλλάσσουν αναλύσεις όταν οποιοδήποτε από αυτά διαισθάνεται ότι μια απειλή στην ειρήνη μπορεί να έχει επίπτωση στα κύρια εθνικά τους συμφέροντα»(6).

Μια συμμαχία… Όπου πρακτικά δυνατό και στο βαθμό του εφικτού… Θα συμβάλλουν στην άμυνα του εδάφους… Θα επικοινωνήσουν άμεσα… Θα λάβουν μέτρα που από κοινού θεωρούν αναγκαία για την αποτροπή αυτής της απειλής… Θα διαβουλεύονται μεταξύ τους όταν διαισθάνονται πως μια απειλή για την ειρήνη μπορεί να έχει επίπτωση στα κύρια εθνικά τους συμφέροντα… Κοντολογίς καθιερώνεται μια ρήτρα διαβουλεύσεων για παροχή αμυντικής συνδρομής μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, αλλά εναπόκειται στην ευρεία διακριτική ευχέρεια των δύο κρατών αν θα βοηθήσουν ή όχι το ένα το άλλο, και με ποιον τρόπο, αναλόγως. Προσέτι, η ρήτρα διαβουλεύσεων για παροχή αμυντικής συνδρομής μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προϋποθέτει απλώς απειλή, όχι κατ’ ανάγκην ένοπλη επίθεση, περιορίζεται όμως σε υποχρέωση διαλόγου και συντονισμού, παρέχοντας κατά τα λοιπά, ευρεία διακριτική ευχέρεια στα συμβαλλόμενα μέρη. Προβλέπεται πάντως τακτική και έκτακτη διαβούλευση σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, εγκαθιδρυομένης μάλιστα μιας «Ανώτατης Κοινής Επιτροπής» για να ελέγχει την υλοποίηση της συμφωνίας, με εκπροσώπους που ορίζονται από τις κυβερνήσεις των δύο κρατών, οι οποίοι μπορούν να επικουρούνται από εμπειρογνώμονες, και όπου είναι κατάλληλο και αναγκαίο, μπορεί να συσταθούν υποεπιτροπές ή ομάδες εργασίας (Άρθρο 4 Ν. 4913/2022)(7).

Σε ποιους όμως τομείς, και πως θα συνεργάζονται στρατιωτικά τα δύο κράτη; Ελλείψει ειδικότερων αναφορών στην «Συμφωνία» του Νοεμβρίου 2020 (Ν. 4913/2022), το Άρθρο 7 αυτής παραπέμπει στην παραμένουσα εν ισχύι «Συμφωνία» του Μαρτίου 2007 (Ν. 3662/2008). Σύμφωνα με το Άρθρο 3 Ν. 3662/2008, η συνεργασία μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών θα περιλαμβάνει τους τομείς, α’) της εκπαίδευσης και κατάρτισης, β’) της πολιτική άμυνας και ασφάλειας, γ’) των αμυντικών βιομηχανιών και της επιστημονικής έρευνας, δ’) της εισαγωγής και εξαγωγής όπλων, ε’) της στρατιωτικής ιατρικής, στ’) των ανθρωπιστικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων διατήρησης της ειρήνης, ζ’) στρατιωτικών πολιτιστικών και αθλητικών δραστηριοτήτων, η’) περιβαλλοντικών ζητημάτων και ρύπανσης προκαλουμένης από στρατιωτικές εγκαταστάσεις, καθώς και θ’) οιωνδήποτε άλλων θα συμφωνηθούν μελλοντικά. Επιπροσθέτως, σύμφωνα με το Άρθρο 4 Ν. 3662/2008, η συνεργασία μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών θα εκδηλώνεται μέσω α’) διμερών συναντήσεων, β’) επισήμων επισκέψεων σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή μονάδες των ενόπλων δυνάμεων των δύο χωρών, γ’) ανταλλαγής στρατιωτικών εμπειριών, δ’) συμμετοχής ή παρακολούθησης μαθημάτων, στρατιωτικής εκπαίδευσης ή στρατιωτικών ασκήσεων, ε’) παροχής εγκαταστάσεων σε μονάδες, πολεμικά αεροσκάφη και πολεμικά πλοία των συμβαλλόμενων μερών, όταν αυτό απαιτηθεί, στ’) διμερούς συλλογικής εκπαίδευσης, και ζ’) συμμετοχής σε οιεσδήποτε άλλες επίσημες δραστηριότητες, οι οποίες θα συμφωνούνται και θα διοργανώνονται από τα συμβαλλόμενα μέρη(8).

Πως θα επιλύονται όσες διαφορές ανακύψουν μεταξύ των μερών, σχετικά με την ερμηνεία ή την εφαρμογή των αναμεταξύ τους «Συμφωνιών»; Τόσο η «Συμφωνία» του Μαρτίου 2007 (Άρθρο 8 Ν. 3662/2008) όσο και η «Συμφωνία» του Νοεμβρίου 2020 (Άρθρο 9 Ν. 4913/2022), ορίζουν τον φιλικό διακανονισμό μέσω διαβουλεύσεων και δια διαπραγματεύσεων. Επιπλέον, ειδικά ως προς την «Συμφωνία» του Νοεμβρίου 2020 αποκλείεται η προσφυγή σε οιοδήποτε τρίτο μέρος ή σε διεθνές δικαστήριο, και συνάμα ορίζεται πως οιαδήποτε διαβούλευση ή διαπραγμάτευση θα εκκινήσει εντός τριάντα ημερών από την ημερομηνία που το ένα μέρος θα λάβει γραπτή γνωστοποίηση από το άλλο μέρος (Άρθρο 9 Ν. 4913/2022)(9).

Ποια είναι η χρονική διάρκεια ισχύος αυτών των «Συμφωνιών», και πως αυτές ανανεώνονται; Σύμφωνα με το Άρθρο 9 Ν. 3662/2008, η διάρκεια ισχύος της «Συμφωνίας» του Μαρτίου 2007 ορίζεται πενταετής, αρχίζοντας από την ημερομηνία της έναρξης ισχύος της και μπορεί να ανανεωθεί για μια παρόμοια περίοδο πέντε (5) ετών με γραπτή συγκατάθεση των συμβαλλόμενων μερών, πλην όμως κάθε συμβαλλόμενο μέρος έχει με το δικαίωμα να καταγγείλει ελευθέρως την «Συμφωνία», πληροφορώντας απλώς το έτερο συμβαλλόμενο μέρος μέσω γραπτής ανακοίνωσης, ώστε αυτή να λήξει έξι (6) μήνες μετά την ημερομηνία της ανακοίνωσης. Σύμφωνα με το Άρθρο 11 Ν. 4913/2022, η διάρκεια ισχύος της «Συμφωνίας» του Νοεμβρίου 2020 ορίζεται πενταετής, αρχίζοντας από την ημερομηνία της έναρξης ισχύος της και θα ανανεώνεται αυτομάτως για διαδοχικές περιόδους πέντε (5) ετών, πλην όμως κάθε συμβαλλόμενο μέρος έχει το δικαίωμα να καταγγείλει ελευθέρως την «Συμφωνία», αποστέλλοντας απλώς στο έτερο συμβαλλόμενο γραπτή ειδοποίηση, ώστε η «Συμφωνία» να λήξει μετά από (60) ημέρες από την καταγγελία αυτή(10).

Μεσούντος του Πολέμου στο Ιράν που ξεκίνησε την 28η Φεβρουαρίου 2026, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ζήτησαν και έλαβαν την ελληνική αμυντική συνδρομή. Συνάμα, την ίδια χρονική περίοδο, ένα άλλο αραβικό κράτος, το Κατάρ, ζήτησε και έλαβε την αμυντική συνδρομή της Ελλάδας, αν και εκτάκτως, και άνευ προϋπάρχουσας διμερούς συμφωνίας. Το Κατάρ, τούτο το ανεξάρτητο εμιράτο που καταλαμβάνει ολάκερη την ομώνυμη χερσόνησο του Κατάρ, σαν αυτή γεωγραφικώς χώνεται στα δυτικά πλευρά του Περσικού Κόλπου στην ανατολική ακτή της αραβικής χερσόνησου, εκτός από μυθώδη πλούτο, έχει μεγάλη στρατηγική σημασία. Μέχρι πρό τινος, το Κατάρ βασίζονταν στην Τουρκία για την άμυνά του, η οποία όμως φάνηκε αναξιόπιστη, και δεν το στήριξε κατά την διάρκεια του Πολέμου στο Ιράν. Έτσι, ο Εμίρης του, στράφηκε στον ελληνισμό για στρατιωτική βοήθεια(11). Και τούτο παρά το γεγονός πως στο Κατάρ υπάρχει στρατιωτική βάση της Τουρκίας από το 2015, οι δυο χώρες έχουν συγκροτήσει κοινή μοίρα μαχητικών αεροσκαφών, καθώς η Τουρκία προσδοκά την βοήθεια του Κατάρ για σύγχρονα αεροσκάφη τα οποία η ίδια στερείται, αλλά και για επενδύσεις στην κλυδωνιζόμενη οικονομία της. Η στρατιωτική σύγκλιση της Ελλάδας με το Κατάρ είχε διαφανεί ήδη από τον Απρίλιο 2025, σαν η πολεμική αεροπορία του Κατάρ συμμετείχε στην αεροπορική άσκηση «Ηνίοχος 2025» που διεξήχθη στην Ανδραβίδα, με την σύμπραξη συνολικά έντεκα κρατών, μεταξύ των οποίων και το Μπαχρέιν… Σκοπός της άσκησης «Ηνίοχος 2025» ανακοινώθηκε πως ήταν η διασφάλιση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και η εγγύηση της ασφάλειας των εμπορικών οδών από την Ινδία προς την Ευρώπη(12).

Συνοπτικώς, μπορεί στην σύγχρονη Μέση Ανατολή, οι σχέσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και στο Ιράν να μην είναι ιδανικές, όμως αυτή η κατάσταση δεν σημαίνει πως οι Έλληνες δεν τηρούν τις παραδοσιακώς άριστες σχέσεις τους με τους Άραβες, μέχρις μάλιστα του ύψιστου βαθμού της συμμαχίας και της στρατιωτικής συνεργασίας. Η αγαστή ελληνοαραβική συμπόρευση φαίνεται έτι περαιτέρω, σαν γίνεται λόγος για τις στρατιωτικές σχέσεις της Ελλάδας με το μεγαλύτερο αραβικό βασίλειο, την Σαουδική Αραβία, αλλά και από την περίπτωση της Υεμένης…

 

* Ο Γεώργιος Τσουκαλάς είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω LL.M., D.E.S., απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (2003), με μεταπτυχιακές σπουδές στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ (LL.M. in Public International Law, University of Nottingham, 2005), και στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (D.E.S. en Droit International et Européen, Université Catholique de Louvain, 2006). Το άρθρο δημοσιεύθηκε την 10η Μαΐου 2026. Για τις «Συμμαχίες και Στρατιωτικές Συνεργασίες της Ελλάδας στην Αραβική Χερσόνησο», θα ακολουθήσει δεύτερο μέρος, με την στρατιωτική συνεργασία της Ελλάδας με την Σαουδική Αραβία, καθώς και σχετικά με την Υεμένη.

 

 

 

1.             Κωνσταντινίδης Χ., Διμερείς Αμυντικές Συμφωνίες της Ελλάδας στον 21ο Αιώνα, σελ. 14, Νομική Βιβλιοθήκη (2024).

2.             Παπαδάκης Μ., Η Διαβάθμιση Στρατιωτικών Πληροφοριών και το Διεθνές Δίκαιο, σελ. 88, Εκδόσεις Σάκκουλα (2019).

3.             Κωνσταντινίδης Χ., Διμερείς Αμυντικές Συμφωνίες της Ελλάδας στον 21ο Αιώνα, σελ. 19, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα (2024).

4.             Στεργίου, Α., Εξωτερική Πολιτική και Άμυνα στην Αραβική Χερσόνησο, σελ. 45, Εκδόσεις Παπαζήση (2025).

5.             Scheffer D. J. & Ellis M. S., The UN Charter: Five Pillars for Humankind, σελ. 102, Springer Nature, Cham (2025).

6.             Στεργίου, Α., Εξωτερική Πολιτική και Άμυνα στην Αραβική Χερσόνησο, σελ. 48, Εκδόσεις Παπαζήση (2025).

7.             Στεργίου, Α., Εξωτερική Πολιτική και Άμυνα στην Αραβική Χερσόνησο, σελ. 52, Εκδόσεις Παπαζήση (2025).

8.             Κωνσταντινίδης Χ., Διμερείς Αμυντικές Συμφωνίες της Ελλάδας στον 21ο Αιώνα, σελ. 22, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα (2024).

9.             Baroudi R., Διαφωνίες Θαλασσίων Συνόρων στην Ανατολική Μεσόγειο: Ο Δρόμος προς την Επίλυση, σελ. 74, Brookings Institution Press (2020).

10.          Κωνσταντινίδης Χ., Διμερείς Αμυντικές Συμφωνίες της Ελλάδας στον 21ο Αιώνα, σελ. 31, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα (2024).

11.          Μιχαήλ Δ., Οι Σύγχρονες Γεωπολιτικές Ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή (2020-2026), σελ. 115, Εκδόσεις Επίκεντρο (2026).

12.          Γεωργίου Π. (επιμ.), Αεροπορική Ισχύς και Στρατηγικές Ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, σελ. 93, Εκδόσεις Δούρειος Ίππος (2025).