«ΠΙΡΙ ΡΕΪΣ»

 «ΠΙΡΙ ΡΕΪΣ»

 

Του Γεωργίου Τσουκαλά*.

 

Μπορεί η Τουρκία να προβαίνει ελευθέρως εν έτει 2025 σε έρευνες στο Αιγαίο Πέλαγος, δια του διαβόητου τουρκικού ερευνητικού σκάφους «Πίρι Ρέις» που προσιδιάζουν σε άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της, χωρίς η Ελλάδα να αντιδράσει προς υπεράσπισιν των δικών της κυριαρχικών δικαιωμάτων(1); Άλλωστε είναι ευρέως γνωστό και γενικώς παραδεδεγμένο πως το εν λόγω σκάφος, αν και πλέον πεπαλαιωμένο, ασφαλώς διαθέτει τον εξοπλισμό για έρευνες στην υφαλοκρηπίδα, και προς τούτο η Τουρκία ανακοίνωσε με τηλεγραφητές πλοήγησης (ΝAVTEX), πως δέσμευσε θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου Πελάγους, ενώ ταυτοχρόνως προβαίνει σε μεγάλη στρατιωτική άσκηση, ονόματι «Θαλασσόλυκος», προκειμένου να αποτρέψει την Ελλάδα να το παρεμποδίσει.

Σε παλιότερες εποχές, ανάλογες ιστορικές ενέργειες της Τουρκίας είχαν οδηγήσει στο χείλος ελληνοτουρκικού πολέμου (1976, 1987), καθώς η Ελλάδα αρνήθηκε να τις επιτρέψει(2). Φυσικά, ούτε οι εν εξελίξει έρευνες της Τουρκίας με το «Πίρι Ρέις», με την στρατιωτική κάλυψη σοβαρών τουρκικών δυνάμεων στο Αιγαίο Πέλαγος, είναι νόμιμες. Αφ’ ενός γιατί στον βυθό της θάλασσας στην οποία πλέει το τουρκικό σκάφος εκτείνεται η ελληνική υφαλοκρηπίδα η οποία υπάρχει αυτοδικαίως (ipso facto et ab initio), δίχως δηλαδή να απαιτείται οιαδήποτε αναγνώριση για να υφίσταται, αν και δεν είναι έως σήμερα οριοθετημένη με διεθνή πράξη, συμβατική, δικαιοδοτική ή διαιτητική(3). Αφ’ ετέρου γιατί η θαλάσσια στήλη επί της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, συνιστά αντικείμενο ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων ως δυνητική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (Α.Ο.Ζ.)., και η Ελλάδα μάλιστα έχει πρόσφατα δηλώσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περιοχή ως τέτοια.

Βέβαια οι περιοχές του Αιγαίου Πελάγους που ερευνά η Τουρκία δια του «Πίρι Ρέις» είναι τμήμα μιας φερόμενης από την Τουρκία, τουρκικής υφαλοκρηπίδας, κατά την «θεωρία των δακτύλων», όπως ονομάζεται συχνά μια εκ των παραδοσιακών τουρκικών απόψεων σχετικά με την οριοθέτηση τουρκικής υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο Πέλαγος, όπως αυτή έχει προβληθεί σε αλλεπάλληλους γύρους διερευνητικών ελληνοτουρκικών συνομιλιών. Σημειωτέον όμως πως ούτε αυτή η φερόμενη τουρκική υφαλοκρηπίδα υφίσταται αντικειμενικώς, δεδομένου πως τελεί υπό την αίρεση της μη επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης των ελληνικών νησιών του ανατολικού Αιγαίου σε πλάτος δώδεκα (12) ναυτικών μιλίων, δικαίωμα που η Ελλάδα έχει δυνάμει του άρθρου 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, 1982), σύμφωνα με το οποίο κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να καθορίσει το εύρος της χωρικής του θάλασσας (αιγιαλίτιδας ζώνης) έως δώδεκα (12) ναυτικά μίλια από την γραμμή βάσης(4). Πρόκειται μάλιστα για έναν κανόνα που πλέον συνιστά εθιμικό δίκαιο και δεσμεύει και την Τουρκία, αν και η τελευταία πεισμόνως δεν συμβάλλεται στην προρρηθείσα σύμβαση. Άλλως ειπείν, μια τουρκική υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο Πέλαγος θα υφίσταται μόνον εάν ποτέ η Ελλάδα εξαναγκαστεί να την χαρίσει στην Τουρκία, αποδεχόμενη ένα ειδικό καθεστώς που δεν θα επιτρέπει στην Ελλάδα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο ανατολικό Αιγαίο. Επί τω τέλει αυτό άλλωστε, δεν απειλεί διαρκώς η Τουρκία με πόλεμο (casus belli) την Ελλάδα, με την περιώνυμη ομόφωνη απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, από το 1995, λόγω ακριβώς της τότε κύρωσης από την Ελλάδα της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (Ν. 2321/1995), η οποία της επιδαψίλευε το δικαίωμα να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της(5);

Συνεπώς, αν η Ελλάδα δεν εκδιώξει εν έτει 2025 το τουρκικό ερευνητικό σκάφος, όπως δικαιούται και όπως έπραξε πολλάκις στο παρελθόν, ακόμη και αν θεωρεί την περιοχή ως αμφισβητούμενη πόσω μάλλον όταν την θεωρεί ως ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, θα πρέπει τουλάχιστον να εκδώσει ρηματική διακοίνωση, στην οποία να αναφέρει το καθεστώς της περιοχής και να καλεί την Τουρκία να το σεβαστεί, και να αποσύρει το «Πίρι Ρέις». Αν η Ελλάδα δεν αντιδράσει διόλου με τον φόβο πως η Τουρκία είτε θα προκαλέσει στρατιωτικό επεισόδιο είτε θα εκδώσει δική της ρηματική διακοίνωση που θα επαναλαμβάνει τις αβάσιμες θέσεις της, τότε απλώς η χώρα δεν θα ασκήσει τα δικαιώματά της στην περιοχή, επιτρέποντας στην Τουρκία να την ορίζει, όπως άλλωστε η τελευταία επιδιώκει να κάνει επί πολλά συναπτά έτη τώρα, δεδομένου άλλωστε πως η Τουρκία επεμβαίνει με τον πολεμικό στόλο της και δεν επιτρέπει στην Ελλάδα να προβαίνει σε ενέργειες εκτός της αιγιαλίτιδας ζώνης της των έξι (6) ναυτικών μιλίων, όπως φερ' ειπείν έγινε με το περιστατικό στην Κάσο το 2024, για την μη πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου άνευ της αδείας της Τουρκίας(6). Άλλωστε, οι παραλείψεις αυτές της Ελλάδας μπορούν να παράγουν νομικές συνέπειες καθώς η Τουρκία θα τις επικαλεστεί ακόμη και στο Διεθνές Δικαστήριο σε περίπτωση προσφυγής της Ελλάδας και της Τουρκίας σε αυτό για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου Πελάγους, ως τεκμήρια περιστασιακής έστω αποδοχής από την Ελλάδα των θέσεων της Τουρκίας(7). Εν τω μεταξύ, η Τουρκία επίσης θα μπορεί να επικαλείται και στην διεθνή διπλωματία πως στην περιοχή ισχύει ένα ειδικό καθεστώς, που η Ελλάδα ενίοτε είθισται να αποδέχεται.

Εν τέλει, το διεθνές δίκαιο της θάλασσας μοιάζει να εφαρμόζεται στην περιοχή μας δια της ισχύος, δεδομένου πως η Τουρκία δεν αναγνωρίζει τους κανόνες του ως ισχύοντες και δεσμευτικούς για αυτήν. Άλλωστε εάν ίσχυε πως ο φετινός πλους του  «Πίρι Ρέις» είναι ασήμαντος, τότε οι σφοδρές ελληνοτουρκικές κρίσεις του παρελθόντος για αντίστοιχα ζητήματα δεν θα κρίνονταν εκ των υστέρων (a posteriori) ως αδικαιολόγητες, πράγμα που είναι προδήλως αβάσιμο;

 

*Ο Γεώργιος Τσουκαλάς είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω LL.M., D.E.S., απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης (2003), με μεταπτυχιακές σπουδές στο Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ (LL.M. in Public International Law, University of Nottingham, 2005), και στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λουβαίν (D.E.S. en Droit International et Européen, Université Catholique de Louvain, 2006). Το άρθρο δημοσιεύθηκε την 8η Οκτωβρίου 2025.

 

1. Χρ. Ροζάκης, Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και το δίκαιο της θάλασσας, σελ. 112-115, Εκδόσεις Παπαζήση (2023).

2. Άγγ. Συρίγος, Ελληνοτουρκικές σχέσεις, σελ. 245-248, Εκδόσεις Πατάκη (2021).

3. Θ. Καρυώτης, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ): Από τη Στρατηγική στην Πράξη, σελ. 89-91, Εκδόσεις Λιβάνη (2022).

4. Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1982), Άρθρο 3, σελ. 15.

5. Ι. Λουκάς, Το Casus Belli της Τουρκίας και το Διεθνές Δίκαιο, Δελτίο Διεθνούς Δικαίου & Διπλωματίας, Τεύχος 7ο, σελ. 67 (2020).

6. Ελ. Ινστιτούτο Ναυτικού Δικαίου, Τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και οι σύγχρονες προκλήσεις στο Αιγαίο, σελ. 203-205, Νομική Βιβλιοθήκη (2024).

7. Εμ. Γούναρης, Η δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και η ελληνοτουρκική διαφορά, σελ. 134-138, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα (2019).

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

1.             Ροζάκης Χ., Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και το δίκαιο της θάλασσας, Εκδόσεις Παπαζήση (2023).

2.             Σαββαΐδης Γ.,  Ανάλεκτα Ελληνικής Διπλωματίας, Εκδόσεις Παπαζήση (2019).

3.             Συρίγος Ά., Ελληνοτουρκικές σχέσεις, Εκδόσεις Πατάκη (2021).

4.             Καρυώτης Θ., Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ): Από τη Στρατηγική στην Πράξη, Εκδόσεις Λιβάνη (2022).

5.             Γούναρης Ε., Η δικαιοδοσία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και η ελληνοτουρκική διαφορά, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα (2019).

6.             Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικού Δικαίου, Τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και οι σύγχρονες προκλήσεις στο Αιγαίο, Νομική Βιβλιοθήκη (2024).

7.             Περράκης Στέλιος, Διεθνές Δημόσιο Δίκαιο, 5η έκδ., Νομική Βιβλιοθήκη (2021).

8.             Κρίππας Ιωάννης, Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, Νομική Βιβλιοθήκη (2018).

9.             Ήφαιστος Παναγιώτης, Κοσμοθεωρία των Εθνών: Συγκρότηση και Συγκρότηση των Κρατών και του Κόσμου, Ποιότητα (2009).

10.          Ήφαιστος Παναγιώτης, Ελληνική Αποτρεπτική Στρατηγική, Ποιότητα (2014).

11.          Μάζης Ιωάννης, Γεωπολιτική Θεωρία: Η Γεωπολιτική Ανάλυση στη Συστημική Βάση, Εκδόσεις Παπαζήση (2018).

12.          Βερέμης Θάνος και Κολιόπουλος Ιωάννης, Η Σύγχρονη Ελλάδα: Ιστορία και Διεθνείς Σχέσεις, Εκδόσεις Πατάκη (2015).

13.          Φατούρος Αργύρης, Διεθνές Δίκαιο και Διεθνής Πολιτική, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα (2004).

14.          Ρούκουνας Εμμανουήλ, Διεθνές Δίκαιο, 4η έκδ., Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα (2019).

15.          Ρούκουνας Εμμανουήλ, Διεθνής Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Εστία (1995).

16.          Βλάχος Γεώργιος, Ζητήματα Δικαίου της Θάλασσας και Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής, Εκδόσεις Παπαζήση (2017).

17.          Churchill R. R., Lowe A. V., Sander T., The Law of the Sea, 4η έκδοση, Manchester University Press, Manchester (2022).

18.          Rothwell D. R., Stephens T., The International Law of the Sea, 3η έκδοση, Hart Publishing (2023).

19.          Tanaka Y., The International Law of the Sea, 4η έκδοση, Cambridge University Press (2023).

20.          Guilfoyle D., Modern Law of the Sea, Edward Elgar Publishing (2023).

21.          Shaw M. N., International Law, 9η έκδοση, Cambridge University Press (2021).

22.          Malcolm Evans (ed.), International Law, 6η έκδοση, Oxford University Press (2024).

23.          Crawford J., Brownlie's Principles of Public International Law, 9η έκδοση, Oxford University Press (2019).

24.          Kolb R., The International Court of Justice, Hart Publishing (2013).

25.          Klein N., Dispute Settlement in the UN Convention on the Law of the Sea, Cambridge University Press (2005).

26.          Treves T., Law and Practice of the United Nations Convention on the Law of the Sea, Martinus Nijhoff Publishers (1997).